VAT dla usług finansowych. Korzystne rozwiązanie, które w Polsce pozostaje martwym przepisem

Od 1 stycznia 2022 r. podmioty działające na polskim rynku finansowym mogą wybrać opodatkowanie VAT określonych usług finansowych. Polska stała się tym samym dziewiątym państwem Unii Europejskiej, które zdecydowało się na wprowadzenie takiego rozwiązania.

Mechanizm ten został oparty na rozwiązaniach stosowanych m.in. w Niemczech, Austrii, Francji i Belgii. W założeniu miał zwiększać atrakcyjność rynku dla podmiotów świadczących usługi finansowe, obniżać koszty prowadzenia działalności oraz ułatwiać inwestowanie.

Doświadczenia innych państw europejskich pokazują, że możliwość wyboru opodatkowania VAT może stanowić istotny impuls dla rozwoju sektora finansowego. Niższy próg wejścia na rynek i ograniczenie części kosztów inwestycyjnych mogą sprzyjać pojawianiu się nowych podmiotów, a większa konkurencja przekładać się na korzystniejsze warunki świadczenia usług zarówno dla przedsiębiorców, jak i konsumentów.

Rozwiązanie istnieje, ale niewielu o nim wie

Problem polega jednak na tym, że w Polsce regulacja ta nie została odpowiednio wypromowana ani szerzej wyjaśniona podmiotom rynku finansowego.

Przedstawiciele sektora wskazują, że w przeciwieństwie do innych państw Unii Europejskiej polski resort finansów nie podjął wystarczających działań, które ułatwiłyby przedsiębiorcom korzystanie z nowych przepisów.

Od momentu wejścia regulacji w życie nie przygotowano dedykowanych materiałów informacyjnych ani kompleksowych objaśnień podatkowych dotyczących praktycznego stosowania opcji opodatkowania VAT usług finansowych.

Brak takich działań może powodować, że przedsiębiorcy, którzy potencjalnie mogliby skorzystać z tego rozwiązania, nie decydują się na nie ze względu na niepewność co do konsekwencji podatkowych i sposobu stosowania przepisów.

Cztery lata bez wyraźnych działań informacyjnych

Regulacja obowiązuje już od kilku lat, jednak do tej pory nie doczekała się szerszej kampanii informacyjnej ani jasnych wytycznych skierowanych do sektora finansowego.

To szczególnie istotne w przypadku przepisów podatkowych, których praktyczne wykorzystanie wymaga od przedsiębiorców dokładnej analizy skutków ekonomicznych i prawnych.

Sama możliwość przewidziana w ustawie nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorcy będą z niej korzystać. Jeżeli regulacja jest skomplikowana, a podatnicy nie dysponują odpowiednimi materiałami interpretacyjnymi, naturalną reakcją jest ostrożność i pozostawanie przy dotychczasowych zasadach.

W efekcie rozwiązanie, które w innych państwach europejskich przyczyniło się do zwiększenia atrakcyjności rynku finansowego, w Polsce pozostaje w dużej mierze niewykorzystane.

Potencjał, który nie został wykorzystany

Możliwość wyboru opodatkowania VAT usług finansowych miała być jednym z instrumentów wspierających konkurencyjność polskiego rynku. Bez odpowiedniego wdrożenia i komunikacji trudno jednak oczekiwać, aby sam przepis doprowadził do zauważalnych zmian gospodarczych.

Jeżeli regulacja ma rzeczywiście pełnić funkcję prorozwojową, konieczne jest nie tylko jej formalne istnienie, lecz także stworzenie przedsiębiorcom warunków do bezpiecznego i świadomego korzystania z niej.

Pomóc mogłyby przede wszystkim szczegółowe objaśnienia podatkowe, przykłady praktycznego stosowania przepisów, materiały informacyjne oraz dialog Ministerstwa Finansów z przedstawicielami sektora bankowego, ubezpieczeniowego, leasingowego, faktoringowego i pozostałych branż rynku finansowego.

Czy przepisy wymagają zmian?

Po kilku latach obowiązywania regulacji warto również ocenić, czy jej obecny kształt jest rzeczywiście dostosowany do potrzeb przedsiębiorców.

Jednym z możliwych kierunków zmian mogłoby być zwiększenie elastyczności systemu. Przykładem jest model francuski, w którym podatnik może w większym zakresie decydować, które usługi finansowe chce objąć VAT, a które pozostawić zwolnione z podatku.

Takie rozwiązanie mogłoby zwiększyć atrakcyjność regulacji dla przedsiębiorców, szczególnie tych oferujących szeroki zakres produktów i usług finansowych.

Polska wprowadziła instrument, który w innych państwach europejskich funkcjonuje jako realne narzędzie wspierania konkurencyjności rynku finansowego. Dziś najważniejsze pytanie brzmi jednak nie to, czy odpowiednie przepisy istnieją, lecz czy przedsiębiorcy mają rzeczywistą możliwość i wystarczającą pewność, aby z nich korzystać.

Bez aktywnych działań informacyjnych, jasnych objaśnień i ewentualnego dostosowania przepisów do potrzeb rynku opcja opodatkowania VAT usług finansowych może nadal pozostawać rozwiązaniem istniejącym głównie na papierze.

W związku z powyższym Ministerstwo otrzymało następujące pytania:

1. Ilu przedsiębiorców (podatników VAT) efektywnie skorzystało z opcji opodatkowania usług finansowych od 1 stycznia 2022 r.? Proszę o informację w podziale na poszczególne lata oraz na branże (np. bankowa, ubezpieczeniowa, leasingowa i faktoringowa).
2. W jaki sposób Ministerstwo Finansów informowało podmioty sektora finansowego o istnieniu możliwości wyboru opodatkowania VAT usług finansowych? Czy były w tym zakresie przeprowadzone akcje informacyjne, spotkania z przedstawicielami branży lub szkolenia?
3. Czy Ministerstwo Finansów planuje wydanie dedykowanych tej regulacji objaśnień podatkowych? Kiedy treść takich objaśnień zostanie udostępniona do konsultacji z przedsiębiorcami?
4. Czy Ministerstwo Finansów, po czterech latach obowiązywania obecnej regulacji, planuje dokonanie zmian w jej kształcie, tak by była atrakcyjniejsza dla podatników?
5. Czy Ministerstwo Finansów planuje dopuszczenie, na wzór Francji, możliwości selektywnego wyboru opodatkowania VAT usług finansowych, tak aby wybór opodatkowania nie dotyczył automatycznie wszystkich świadczonych przez podatnika usług finansowych, tj. aby podatnik mógł samodzielnie dokonywać wyboru, które rodzaje świadczonych usług finansowych objąć VAT, a które pozostawić jako zwolnione?

W odpowiedzi Ministerstwo wskazało iż w unijnym systemie VAT świadczenie większości usług finansowych jest co do zasady zwolnione od podatku VAT. Takie reguły wynikają z przepisów dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, a celem ich wprowadzenia była przede wszystkim eliminacja trudności związanych z rozliczaniem podatku, w tym m.in. z kalkulacją podstawy opodatkowania oraz z określeniem podatku podlegającego odliczeniu. Ważnym celem istnienia zwolnień od podatku usług finansowych jest również zapobieganie wzrostowi kosztów ich świadczenia, w tym przede wszystkim kredytów udzielanych finalnym konsumentom.

Przepisy ww. dyrektywy zawierają również fakultatywne regulacje, na podstawie których państwa członkowskie mogą przyznać podatnikom prawo wyboru opodatkowania transakcji finansowych. W Polsce taka możliwość została wprowadzona ustawą z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r., poz. 2105) i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2022 r. Odpowiednie przepisy zostały uregulowane w art. 43 ust. 22-24 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r., poz. 775 ze zm.).

Przechodząc do odpowiedzi na zadane przez Pana posła pytania, informuję, że nie posiadam informacji na temat liczby podatników, którzy od 1 stycznia 2022 r. wybrali opodatkowanie świadczonych przez siebie usług finansowych. Ministerstwo Finansów nie gromadzi takich informacji. Z uwagi na funkcjonalności systemów informatycznych nie ma również możliwości ich wyodrębniania z tych systemów.

Odnosząc się do kwestii promowania wdrożonych rozwiązań, wskazuję, że były one częścią pakietu tzw. Polskiego Ładu. Informacje o wdrażanych rozwiązaniach były publikowane na stronach internetowych Ministerstwa Finansów oraz administracji skarbowej. Aktualnie Ministerstwo Finansów nie planuje dodatkowych akcji promujących wybór przez podatników opodatkowania VAT usług finansowych.

Informuję również, że w Ministerstwie Finansów nie są rozważane prace mające na celu wydanie objaśnień podatkowych w zakresie opcji opodatkowania usług finansowych. Specyfika świadczenia tego rodzaju usług, duże zróżnicowanie oferowanych produktów finansowych oraz często ich indywidualny charakter, powoduje, że objaśnienia podatkowe nie miałyby ogólnego zastosowania. Podatnicy, którzy mają wątpliwości ze stosowaniem przepisów prawa podatkowego, w tym również w zakresie stosowania opodatkowania usług finansowych, mogą zwracać się do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z wnioskami o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego. Uzyskanie takiej interpretacji wiąże się z określonymi skutkami dla podatnika. Zgodnie bowiem z art. 14k §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), zastosowanie się do interpretacji indywidualnej przed jej zmianą, stwierdzeniem jej wygaśnięcia lub przed doręczeniem organowi podatkowemu odpisu prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego uchylającego interpretację indywidualną nie może szkodzić wnioskodawcy, jak również w przypadku nieuwzględnienia jej w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej.

Obecnie nie są także planowane działania legislacyjne w zakresie modyfikacji zasad opodatkowania VAT usług finansowych. W szczególności nie jest rozważane wprowadzenie możliwości selektywnego wyboru opodatkowania VAT usług finansowych.