Tańsze paliwo, ale nie tańszy bilet. Czy transport publiczny powinien dostać zerowy VAT?

Czasowe obniżenie podatku VAT na paliwa silnikowe oraz redukcja innych obciążeń fiskalnych dotyczących benzyny i oleju napędowego miały ograniczyć skutki rosnących cen energii i paliw dla gospodarstw domowych.

Rozwiązania te bezpośrednio wsparły osoby korzystające z transportu indywidualnego, zmniejszając część kosztów codziennych dojazdów samochodem. Jednocześnie podobnych preferencji nie zastosowano wobec pasażerów komunikacji publicznej, mimo że również ten sektor odczuwa skutki wzrostu cen paliw, energii i kosztów eksploatacyjnych.

W efekcie pomoc podatkowa została skierowana przede wszystkim do użytkowników samochodów prywatnych, podczas gdy osoby korzystające z autobusów, kolei czy innego transportu zbiorowego nadal ponoszą VAT zawarty w cenach biletów.

Transport publiczny również odczuwa wzrost kosztów

Rosnące ceny paliw i energii nie dotyczą wyłącznie kierowców samochodów osobowych. Wpływają również na koszty działalności przewoźników, samorządów i operatorów komunikacji miejskiej oraz regionalnej.

Wyższe koszty funkcjonowania transportu zbiorowego mogą w konsekwencji prowadzić do wzrostu cen biletów, ograniczania częstotliwości połączeń albo zwiększania wydatków publicznych przeznaczanych na utrzymanie komunikacji.

Z tego punktu widzenia pojawia się pytanie, dlaczego instrumenty podatkowe wykorzystywane wcześniej do obniżania kosztów transportu indywidualnego nie zostały zastosowane również wobec transportu publicznego.

Prawo unijne daje możliwość dalszych preferencji

Przepisy prawa Unii Europejskiej przewidują możliwość stosowania preferencyjnego opodatkowania usług przewozu osób oraz towarzyszącego im transportu m.in. bagażu czy rowerów.

Oznacza to, że państwa członkowskie dysponują instrumentami umożliwiającymi ograniczenie obciążeń podatkowych związanych z publicznym transportem zbiorowym.

Jednym z możliwych rozwiązań mogłoby być zastosowanie zerowej stawki VAT na bilety komunikacji publicznej przy jednoczesnym zachowaniu przez przewoźników prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Takie rozwiązanie mogłoby ograniczyć koszty ponoszone przez pasażerów, a jednocześnie nie pozbawiać operatorów możliwości rozliczania VAT od zakupów związanych z prowadzoną działalnością.

Wsparcie dla osób dojeżdżających do pracy i szkół

Obniżenie podatku VAT na bilety komunikacji publicznej mogłoby mieć szczególne znaczenie dla osób regularnie korzystających z transportu zbiorowego.

Dotyczy to przede wszystkim mieszkańców dużych miast, osób dojeżdżających codziennie do pracy, uczniów i studentów, ale również mieszkańców mniejszych miejscowości, dla których transport publiczny często jest jedyną realną możliwością dotarcia do szkoły, urzędu, lekarza czy miejsca zatrudnienia.

Przy wysokiej częstotliwości przejazdów nawet stosunkowo niewielka różnica w cenie pojedynczego biletu może przekładać się na zauważalne oszczędności w skali miesiąca lub roku.

Tańszy transport publiczny może ograniczyć ruch samochodowy

Preferencyjne opodatkowanie biletów nie musiałoby być wyłącznie instrumentem socjalnym.

Obniżenie kosztów korzystania z komunikacji zbiorowej mogłoby również zwiększyć jej konkurencyjność wobec samochodu prywatnego. Jeżeli przejazd autobusem, tramwajem czy pociągiem staje się wyraźnie tańszy, część osób może częściej decydować się na pozostawienie samochodu w domu.

W dłuższej perspektywie mogłoby to ograniczyć natężenie ruchu w miastach, zmniejszyć problemy z parkowaniem oraz redukować emisję zanieczyszczeń związanych z transportem drogowym.

Wsparcie komunikacji publicznej może więc jednocześnie realizować cele społeczne, gospodarcze i środowiskowe.

Dlaczego preferencje podatkowe objęły paliwa, a nie bilety?

Wątpliwości budzi przede wszystkim brak wykorzystania dostępnych instrumentów podatkowych wobec transportu zbiorowego w sytuacji, w której wcześniej zdecydowano się na szerokie działania obniżające obciążenia fiskalne dotyczące paliw.

Jeżeli celem państwa było ograniczenie wzrostu kosztów codziennego przemieszczania się obywateli, naturalne wydaje się pytanie, dlaczego pomoc objęła przede wszystkim osoby poruszające się samochodami, a nie wszystkich uczestników systemu transportowego.

Osoba codziennie dojeżdżająca do pracy autobusem lub pociągiem również ponosi skutki wzrostu cen energii i paliw – tyle że w jej przypadku są one uwzględniane w cenie biletu.

Czy rząd zdecyduje się na obniżenie VAT na bilety?

W tej sytuacji zasadne jest podjęcie dyskusji nad możliwością zastosowania preferencyjnej, a nawet zerowej stawki VAT na usługi publicznego transportu zbiorowego.

Takie rozwiązanie mogłoby być realnym wsparciem dla milionów pasażerów, a jednocześnie elementem polityki zachęcającej do częstszego korzystania z komunikacji publicznej.

Kluczowe pozostaje więc stanowisko rządu w sprawie wykorzystania możliwości przewidzianych przez prawo unijne oraz odpowiedź na pytanie, czy po zastosowaniu instrumentów podatkowych wobec paliw podobne rozwiązania zostaną wprowadzone również dla osób korzystających z transportu zbiorowego.

W związku z powyższym Ministerstwo otrzymało następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów analizowało możliwość wprowadzenia zerowej stawki VAT na bilety publicznego transportu zbiorowego przy wykorzystaniu rozwiązań dopuszczonych przez przepisy prawa unijnego?
2. Czy rząd rozważa objęcie usług przewozu osób preferencyjnymi rozwiązaniami podatkowymi analogicznymi do tych, które zostały zastosowane wobec paliw silnikowych?
3. Jakie byłyby, według analiz Ministerstwa, skutki budżetowe wprowadzenia zerowej stawki VAT na bilety komunikacji publicznej?
4. Czy prowadzone są analizy dotyczące wpływu obniżenia lub zniesienia podatku VAT na bilety transportu publicznego na liczbę pasażerów korzystających z komunikacji zbiorowej?
5. Czy Ministerstwo Finansów prowadzi wraz z Ministerstwem Infrastruktury działania dotyczące wykorzystania instrumentów podatkowych w celu zwiększenia atrakcyjności transportu publicznego?
6. Czy planowane są zmiany legislacyjne umożliwiające zastosowanie bardziej preferencyjnych stawek VAT wobec usług publicznego transportu zbiorowego, w szczególności przewozów lokalnych i regionalnych?

W odpowiedzi wskazano, iż zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami w zakresie VAT usługi transportu pasażerskiego wymienione w poz. 38 – 43 oraz 45 załącznika nr 3 do ustawy o VAT objęte są obniżoną stawką tego podatku w wysokości 8%.

Ministerstwo Finansów analizuje również możliwości jeszcze bardziej niż obecnie preferencyjnego traktowania usług transportu pasażerskiego tj. kwestię obniżenia – z 8% do 0% – stawki VAT dla określonych kategorii usług transportu pasażerskiego.

Ewentualne obniżenie stawki VAT na transport pasażerski wiązałoby się jednak z istotnymi konsekwencjami dla finansów publicznych. W warunkach zwiększonych wydatków państwa, w szczególności na obronność, jak również objęcia Polski procedurą nadmiernego deficytu, decyzja ta powinna zostać szczegółowo zbadana pod kątem m.in. zakresu zmian, korzyści dla poszczególnych uczestników rynku, a przede wszystkim potencjalnych skutków finansowych dla strony dochodowej i wydatkowej budżetu państwa.

Wprowadzenie wskazanej obniżki stawki VAT dla określonych usług transportu pasażerskiego będzie powodować ujemne skutki budżetowe, których wysokość szacuje się na ok. -1,9 mld zł rocznie (szacunki w warunkach 2026 roku).

Obecnie nie są prowadzone przez resort finansów (w tym również we współpracy z resortem infrastruktury) działania dotyczące wykorzystania instrumentów podatkowych w celu zwiększenia atrakcyjności transportu publicznego.

Ewentualne działania w zakresie rozwiązań podatkowych, w tym obniżenia stawki VAT na transport pasażerski, mogłyby zostać podjęte, zaś odpowiednie rozwiązania wdrożone, jak tylko znajdzie się przestrzeń w budżecie do ich sfinansowania.

Niezależnie od powyższego zauważam, że rozwiązania fiskalne wprowadzone w zakresie podatku VAT w ramach programu Ceny Paliw Niżej (CPN) polegają na obniżeniu do 8% stawki tego podatku dla określonych paliw silnikowych, bez względu na status ich nabywców. Z preferencji programu CPN korzystają zarówno odbiorcy indywidualni, jak i firmy prowadzące działalność w obszarze transportu publicznego, które oferują przejazdy pasażerom korzystającym z takiego transportu. Ponadto, należy zwrócić uwagę, że preferencje podatkowe w ramach programu CPN mają charakter czasowy i wyjątkowy, a preferencja w postaci stawki VAT w wysokości 8% dla transportu pasażerskiego ma charakter stały i obowiązuje od ponad 20 lat. W tym kontekście niezrozumiały jest postulat wprowadzenia w odniesieniu do transportu pasażerskiego preferencyjnych rozwiązań podatkowych analogicznych do tych, które zostały zastosowane wobec paliw silnikowych.