Projekt UC100 a przyszłość systemu ROP w Polsce – centralizacja zamiast rynku

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zaprezentowało projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), który – choć oficjalnie uzasadniany realizacją celów środowiskowych – w praktyce oznacza głęboką i systemową zmianę zasad funkcjonowania rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) w Polsce. Projekt ten zakłada odejście od obowiązującego od ponad 20 lat modelu rynkowego na rzecz systemu scentralizowanego, upaństwowionego i zarządzanego administracyjnie.

Najistotniejszą zmianą przewidzianą w projekcie UC100 jest faktyczna likwidacja konkurencyjnych organizacji odzysku opakowań, które dotychczas realizowały obowiązki producentów w ramach ROP. Podmioty te – w większości działające w oparciu o polski kapitał – zostają zastąpione rozwiązaniem, w którym producenci ograniczają swoją rolę do wniesienia obowiązkowej „opłaty opakowaniowej”. Zarządzanie całym systemem oraz środkami finansowymi przejmuje administracja publiczna, w szczególności Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wraz z podległymi mu strukturami.

Projekt prowadzi do pełnej centralizacji przepływów finansowych i jednoczesnego wyeliminowania mechanizmów rynkowych, takich jak konkurencja, presja na efektywność kosztową czy innowacyjność organizacyjna. W ich miejsce pojawia się rozbudowany aparat administracyjny, obejmujący kolejne instytucje publiczne, które nie funkcjonują w warunkach rynkowych i nie ponoszą odpowiedzialności za koszty własnego działania.

Skutkiem tych zmian będzie znaczący wzrost obciążeń po stronie producentów. Dostępne szacunki wskazują, że koszty zagospodarowania opakowań i odpadów opakowaniowych mogą wzrosnąć wielokrotnie w porównaniu do obecnego systemu. Oznacza to, że nie mamy do czynienia z korektą czy usprawnieniem istniejącego modelu, lecz z radykalnym zwiększeniem fiskalnych obciążeń przedsiębiorców.

Szczególne kontrowersje budzi konstrukcja tzw. „opłaty opakowaniowej”. Pomimo swojej nazwy, świadczenie to posiada wszystkie cechy podatku: jest przymusowe, bezzwrotne i jednostronnie ustalane przez władzę publiczną, bez bezpośredniego ekwiwalentu po stronie zobowiązanych podmiotów. Dodatkowo projekt przewiduje, że wysokość tej daniny będzie określana w drodze rozporządzenia ministra, co rodzi poważne wątpliwości konstytucyjne w zakresie zasad stanowienia danin publicznych.

Kolejnym istotnym problemem jest brak jednoznacznie wskazanego podmiotu odpowiedzialnego za nieosiągnięcie wymaganych poziomów zbiórki i recyklingu. W dotychczasowym modelu odpowiedzialność ta spoczywała na organizacjach odzysku. W nowym systemie odpowiedzialność ulega rozmyciu, co w praktyce może prowadzić do przerzucania konsekwencji niepowodzeń systemowych na wszystkich producentów poprzez podnoszenie „opłaty opakowaniowej”, a więc w ramach mechanizmu odpowiedzialności zbiorowej.

Projekt UC100 uzasadniany jest koniecznością implementacji przepisów prawa unijnego. Należy jednak podkreślić, że regulacje Unii Europejskiej nie narzucają państwom członkowskim jednego, scentralizowanego modelu ROP. Wręcz przeciwnie – dopuszczają różnorodne rozwiązania, o ile są one sprawiedliwe, przejrzyste i efektywne. Propozycja Ministerstwa Klimatu i Środowiska budzi poważne wątpliwości co do spełnienia tych kryteriów i stanowiłaby precedens na skalę europejską jako przykład odejścia od mechanizmów rynkowych na rzecz pełnej kontroli administracyjnej.

Nie można również pominąć wpływu nowego systemu na konsumentów. Wzrost kosztów po stronie przedsiębiorców – w szczególności małych i średnich firm – nieuchronnie przełoży się na ceny towarów. Dotyczyć to będzie zwłaszcza produktów codziennego użytku, w tym żywności, co stwarza realne ryzyko dalszego wzrostu inflacji i pogorszenia siły nabywczej obywateli.

W obecnym kształcie projekt UC100 oznacza także osłabienie konkurencyjności polskich przedsiębiorstw względem firm działających w innych państwach Unii Europejskiej, gdzie nadal funkcjonują rynkowe modele ROP. Jednocześnie prowadzi do likwidacji całego sektora prywatnych organizacji odzysku – wraz z ich zapleczem eksperckim, doświadczeniem i wieloletnim dorobkiem – bez jakiejkolwiek formy rekompensaty.

Warto podkreślić, że krytyka projektu UC100 nie jest sprzeciwem wobec samej idei rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Przedsiębiorcy akceptują konieczność ponoszenia kosztów zagospodarowania odpadów opakowaniowych, oczekują jednak, że system ten będzie oparty na zasadach racjonalności ekonomicznej, przejrzystości i efektywności. Projekt UC100 tych warunków nie spełnia, a jego długofalowe skutki finansowe i gospodarcze mogą okazać się trwałe oraz trudne do odwrócenia.

W świetle powyższego Ministerstwo Klimatu i Środowiska otrzymało następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało szczegółowej analizy porównawczej kosztów funkcjonowania obecnego, rynkowego modelu ROP oraz kosztów administracyjnych i operacyjnych systemu scentralizowanego przewidzianego w projekcie UC100, a jeżeli tak – jakie są wyniki tej analizy, w szczególności w zakresie kosztów obsługi systemu po stronie administracji publicznej (NFOŚiGW, urzędy marszałkowskie, IOŚ, Rada ROP)?
2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada wyliczenia dotyczące prognozowanego wzrostu całkowitych obciążeń finansowych producentów z tytułu zagospodarowania opakowań i odpadów opakowaniowych po wejściu w życie projektu UC100, w porównaniu do obecnie funkcjonującego systemu, a jeżeli tak – o ile procentowo i kwotowo obciążenia te wzrosną w skali roku?
3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeprowadziło analizę prawną charakteru tzw. „opłaty opakowaniowej” pod kątem spełniania konstytucyjnych cech podatku, w szczególności w zakresie jej bezzwrotności, przymusowego charakteru oraz braku ekwiwalentnego świadczenia po stronie państwa, a jeżeli tak – jakie były wnioski tej analizy?
4. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska może wskazać, z jakich przyczyn w projekcie UC100 przewidziano ustalanie stawek „opłaty opakowaniowej” w drodze rozporządzenia ministra, a nie w samej ustawie, oraz czy resort ocenił ryzyko naruszenia zasad określoności i legalności danin publicznych wynikających z Konstytucji RP?
5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało analizy skutków likwidacji funkcjonujących obecnie organizacji odzysku opakowań, w tym wpływu tej decyzji na konkurencyjność rynku, utratę zaplecza eksperckiego oraz miejsca pracy w sektorze, a jeżeli tak – jakie są wyniki tej analizy i czy przewidziano jakiekolwiek mechanizmy kompensacyjne?
6. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska może jednoznacznie wskazać podmiot odpowiedzialny w nowym systemie za nieosiągnięcie wymaganych poziomów zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych, a jeżeli odpowiedzialność ta nie została przypisana jednemu podmiotowi – czy resort przewiduje mechanizm przerzucania konsekwencji finansowych takich niepowodzeń na wszystkich producentów poprzez podwyższanie „opłaty opakowaniowej”?
7. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeprowadziło ocenę wpływu projektu UC100 na ceny produktów konsumpcyjnych, w szczególności żywności, oraz na poziom inflacji, a jeżeli tak – jakie są prognozowane skutki dla konsumentów wynikające z przeniesienia zwiększonych kosztów systemu ROP na ceny detaliczne?
8. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało analizy porównawczej modeli ROP funkcjonujących w innych państwach Unii Europejskiej, w szczególności pod kątem stopnia centralizacji systemu, roli podmiotów rynkowych oraz kosztów dla producentów, a jeżeli tak – w jakich państwach stosowany jest model zbliżony do rozwiązania zaproponowanego w projekcie UC100?
9. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska analizowało ryzyko osłabienia konkurencyjności polskich przedsiębiorców na rynku unijnym w związku ze wzrostem kosztów wynikających z projektu UC100, a jeżeli tak – czy resort przewiduje jakiekolwiek działania osłonowe dla małych i średnich przedsiębiorstw najbardziej narażonych na skutki finansowe proponowanego systemu?

W odpowiedzi Ministerstwa Klimatu i Środowiska wskazało iż:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało szczegółowej analizy porównawczej kosztów funkcjonowania obecnego, rynkowego modelu ROP oraz kosztów administracyjnych i operacyjnych systemu scentralizowanego przewidzianego w projekcie UC100, a jeżeli tak – jakie są wyniki tej analizy, w szczególności w zakresie kosztów obsługi systemu po stronie administracji publicznej (NFOŚiGW, urzędy marszałkowskie, IOŚ, Rada ROP)?
W ocenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ) nie jest zasadne porównywanie kosztów funkcjonowania obecnego systemu ROP dla opakowań z nowym modelem ROP. Obowiązujący system ROP opiera się na założeniu pokrycia w najbardziej efektywny sposób kosztów zagospodarowania odpadów opakowaniowych przez zapewnienie transferu finansowego od producentów do podmiotów przygotowujących odpady do recyklingu. Przedmiotowa płatność miała przekładać się pośrednio na pokrycie kosztów innych działań w łańcuchu gospodarowania odpadów, od etapu ich odbioru i zbiórki. W praktyce obowiązujący obecnie system nie zapewnia jednak zadowalającego pokrycia kosztów selektywnego zbierania i transportu odpadów opakowaniowych pochodzących z gospodarstw domowych, które finansowane są przez mieszkańców z ponoszonych przez nich opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Obecny system bezpośrednio wiąże obowiązek płatności wyłącznie z poziomem recyklingu odpadów opakowaniowych określonej kategorii materiałowej, a nie z samym wprowadzeniem na rynek opakowania, które stanie się odpadem wymagającym zagospodarowania. Szczegóły w tym zakresie opisano w pkt 1 OSR do projektu UC100.

Dokonanie szczegółowej kalkulacji kosztów obsługi administracyjnej i operacyjnej obowiązującego systemu nie jest możliwe z uwagi na brak szczegółowych danych w tym zakresie po stronie organizacji odzysku opakowań, wprowadzających produkty w opakowaniach samodzielnie realizujących obowiązki w zakresie ROP oraz porozumień3. Przy czym należy podkreślić, że koszty administracyjne i operacyjne obowiązującego systemu to nie tylko ww. koszty, ale również koszty urzędów marszałkowskich odpowiedzialnych za weryfikację sprawozdań w Bazie danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami, obsługę opłaty produktowej oraz prowadzenie kontroli, a także koszty NFOŚiGW związane z obsługą opłaty produktowej.

Z kolei koszty nowego systemu ROP dla opakowań, w tym również koszty administracyjne i operacyjne wynikają z konieczności stworzenia systemu, który umożliwi producentom realizację obowiązku pokrywania pełnych kosztów selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych, a następnie ich transportu i przetwarzania, w tym przetwarzania niezbędnego do osiągnięcia unijnych celów w zakresie gospodarowania odpadami, oraz kosztów niezbędnych do realizacji innych celów i zadań, kosztów informowania posiadaczy odpadów oraz kosztów gromadzenia danych i sprawozdawczości, a także kosztów wprowadzonych rozporządzeniem nr 2025/40, tj. etykietowania pojemników na odpady oraz prowadzenia analiz składu zebranych zmieszanych odpadów komunalnych.

W oparciu o założenia nowego modelu ROP NFOŚiGW, urzędy marszałkowskie oraz IOŚ-PIB przygotowały na prośbę resortu kalkulacje dotyczącą pracochłonności (załącznik nr 1 do OSR) oraz kosztów związanych z realizacją określonych dla nich w projekcie UC100 zadań (pkt 6 OSR). Natomiast Rada ROP będzie organem opiniodawczo-doradczym ministra właściwego do spraw klimatu. Zgodnie z projektem UC100 członkom Rady ROP nie przysługuje wynagrodzenie z tytułu członkostwa w tej radzie ani zwrot kosztów podróży i noclegów z tytułu udziału w posiedzeniu tej rady, zaś jej obsługę zapewni urząd obsługujący ministra właściwego do spraw klimatu.

2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada wyliczenia dotyczące prognozowanego wzrostu całkowitych obciążeń finansowych producentów z tytułu zagospodarowania opakowań i odpadów opakowaniowych po wejściu w życie projektu UC100, w porównaniu do obecnie funkcjonującego systemu, a jeżeli tak – o ile procentowo i kwotowo obciążenia te wzrosną w skali roku?

MKiŚ nie posiada wyliczeń pozwalających na wskazanie jednolitej, reprezentatywnej dla całej grupy wprowadzających produkty w opakowaniach zmiany całkowitych obciążeń finansowych z tytułu ROP. Dokonanie takich wyliczeń nie jest możliwe, bowiem umowy zawierane między wprowadzającymi produkty w opakowaniach a organizacjami odzysku opakowań mają charakter poufny. W konsekwencji MKiŚ nie dysponuje danymi o szczegółowych kosztach ponoszonych przez wprowadzających produkty w opakowaniach na rzecz tych organizacji z tytułu przejęcia realizacji ustawowych obowiązków, tj. zapewnienia wymaganych poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych oraz prowadzenia publicznych kampanii edukacyjnych. Na poziom tych kosztów wpływają m.in.: rodzaj opakowań wprowadzanych do obrotu (np. szkło, metal, tworzywa sztuczne, papier i tektura, drewno), skala działalności wprowadzającego produkty w opakowaniach, a także indywidualne relacje handlowe między tymi podmiotami.

MKiŚ posiada wyłącznie dane pochodzące ze sprawozdań finansowych największych organizacji odzysku opakowań, które pozwalają oszacować średni koszt przejęcia ustawowych obowiązków w odniesieniu do 1 Mg opakowań wprowadzonych do obrotu (bez podziału na poszczególne rodzaje opakowań). Co więcej są to wartości uśrednione, zagregowane dla wszystkich największych organizacji, a nie indywidualne koszty ponoszone przez poszczególnych wprowadzających produkty w opakowaniach. Dlatego też ta średnia stawka nie może być rozpatrywana w kontekście indywidualnego wprowadzającego produkty w opakowaniach. W związku z powyższym zmiany obciążeń finansowych powinny być rozpatrywane w odniesieniu do konkretnego wprowadzającego produkty w opakowaniach, w tym celu dany przedsiębiorca może porównać dotychczasowe koszty ponoszone na rzecz organizacji odzysku opakowań ze stawkami wskazanymi w OSR i na tej podstawie oszacować przybliżoną zmianę obciążenia finansowego, przy czym należy zaznaczyć, że ostateczne stawki opłaty opakowaniowej zostaną ustalone w rozporządzeniu.

3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeprowadziło analizę prawną charakteru tzw. „opłaty opakowaniowej” pod kątem spełniania konstytucyjnych cech podatku, w szczególności w zakresie jej bezzwrotności, przymusowego charakteru oraz braku ekwiwalentnego świadczenia po stronie państwa, a jeżeli tak – jakie były wnioski tej analizy?

MKiŚ przeprowadziło analizę prawną charakteru opłaty opakowaniowej, w wyniku której stwierdzono, że opłata opakowaniowa ma charakter daniny publicznej, spełniającej przesłanki przymusowości, bezzwrotności i pieniężnego charakteru, jednak o jej charakterze opłaty publicznoprawnej niebędącej podatkiem przesądza przesłanka ekwiwalentności świadczenia. Ustawa, w ślad za art. 8a ust. 4 i 5 dyrektywy 2008/98/WE nakłada na producentów obowiązek ponoszenia rozszerzonej odpowiedzialności za zagospodarowanie odpadów pochodzących z produktów udostępnionych przez nich na rynku po raz pierwszy, a nakładana opłata służy realizacji tego obowiązku. Jej celem nie jest zasilenie budżetu państwa czy samorządu, lecz finansowanie konkretnych zadań związanych z zagospodarowaniem odpadów opakowaniowych, zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”. Ponadto, art. 49 ust. 4 i 5 projektu UC100 zawierają wystarczające ramy ustawowe do tego, aby uznać delegację ustawową za zgodną z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Ustawodawca wskazuje zarówno maksymalną wysokość stawki, jak i podstawowe kryteria różnicowania opłat (kategorie materiałowe, cechy ekologiczne, ekomodulacja). Szczegółowe mechanizmy ekomodulacji – ze względu na swoją zmienność i techniczny charakter – właściwie zostały pozostawione do określenia w rozporządzeniu.

4. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska może wskazać, z jakich przyczyn w projekcie UC100 przewidziano ustalanie stawek „opłaty opakowaniowej” w drodze rozporządzenia ministra, a nie w samej ustawie, oraz czy resort ocenił ryzyko naruszenia zasad określoności i legalności danin publicznych wynikających z Konstytucji RP?

W projekcie UC100 przewidziano określenie maksymalnej stawki opłaty opakowaniowej oraz podstaw jej ustalenia w ustawie, co jest rozwiązaniem zgodnym z praktyką legislacyjną stosowaną w innych aktach prawnych dotyczących produktów objętych systemem ROP, w których funkcjonuje opłata produktowa.

Analogiczne mechanizmy występują m.in. w:
– ustawie z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870),
– ustawie z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 433, z późn. zm.)
– ustawie z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz. U. z 2025 r. poz. 809),
– ustawie z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 573),
– ustawie z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2020 r. poz. 2056, z późn. zm.).

W każdym z tych przypadków szczegółowe stawki są ustalane w akcie wykonawczym – rozporządzeniu. Takie rozwiązanie zapewnia zgodność z zasadą pewności prawa, a jednocześnie umożliwia elastyczne dostosowywanie stawek do zmieniających się warunków rynkowych. Określenie szczegółowych stawek opłaty w rozporządzeniu jest uzasadnione z uwagi na zmienność kosztów gospodarowania odpadami oraz konieczność zapewnienia zgodności z zasadą kosztów netto – stawki opłaty opakowaniowej muszą być aktualizowane częściej, niż byłoby to możliwe w drodze nowelizacji ustawy, muszą one bowiem odpowiadać rzeczywistym kosztom gospodarowania odpadami, co wymaga elastycznego mechanizmu dostosowywania. Reagowanie na te zmiany w drodze ustawy byłoby zbyt powolne i doprowadziłoby do nieadekwatności stawek względem faktycznych kosztów.

5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało analizy skutków likwidacji funkcjonujących obecnie organizacji odzysku opakowań, w tym wpływu tej decyzji na konkurencyjność rynku, utratę zaplecza eksperckiego oraz miejsca pracy w sektorze, a jeżeli tak – jakie są wyniki tej analizy i czy przewidziano jakiekolwiek mechanizmy kompensacyjne?

MKiŚ dokonało analizy sprawozdań finansowych za 2023 r. największych organizacji odzysku opakowań (odpowiadających za blisko 93% wolumenu opakowań wprowadzanych do obrotu), w wyniku której ustalono, że organizacje te zatrudniają 155 pracowników. Organizacje te po okresie przejściowym będą mogły kontynuować działalność w zmienionej formule, oferując np. usługi doradcze dla producentów w związku z stosowaniem rozporządzenia nr 2025/40 oraz edukację ekologiczną. Jednocześnie nowy model ROP zakłada przeniesienie zadań i utworzenie nowych miejsc pracy w sektorze publicznym – w szczególności w NFOŚiGW (40 etatów), IOŚ‑PIB (15 etatów4), MKiŚ (7 etatów) oraz urzędach marszałkowskich (140 etatów).

6. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska może jednoznacznie wskazać podmiot odpowiedzialny w nowym systemie za nieosiągnięcie wymaganych poziomów zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych, a jeżeli odpowiedzialność ta nie została przypisana jednemu podmiotowi – czy resort przewiduje mechanizm przerzucania konsekwencji finansowych takich niepowodzeń na wszystkich producentów poprzez podwyższanie „opłaty opakowaniowej”?

Zgodnie z dyrektywą 94/62/WE oraz rozporządzeniem nr 2025/40 państwa członkowskie mają podjąć niezbędne środki, aby osiągnąć określone poziomy recyklingu odpadów opakowaniowych. W projekcie ustawy UC100 obowiązek osiągnięcia określonych poziomów recyklingu dotyczy producentów samodzielnie realizujących obowiązki w zakresie ROP oraz producentów środków niebezpiecznych będących środkami ochrony roślin. W przypadku nieosiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu ww. producenci obowiązani będą do wniesienia opłaty opakowaniowej. W przypadku producentów wypełniających obowiązki w zakresie ROP za pośrednictwem Organizacji ROP Opakowań (NFOŚiGW) to ta organizacja realizuje w imieniu producentów obowiązek m.in. przetwarzania odpadów, w tym przetwarzania odpadów niezbędnego do realizacji wymaganych poziomów recyklingu poprzez pokrywanie kosztów przetwarzania odpadów powstałych z opakowań.

Organizacja ROP Opakowań będzie przekazywać środki pochodzące z opłaty opakowaniowej, na jednakowych zasadach, do:

1. gmin – w ramach dwóch przepływów finansowych, tj. stałego w wysokości ok. 6 zł na mieszkańca gminy za utrzymanie systemu odbioru odpadów opakowaniowych od mieszkańców oraz zmiennego za każdy 1 Mg komunalnych odpadów opakowaniowych, których recykling został udokumentowany przez gminę w sprawozdaniu rocznym w BDO,
2. podmiotów odbierających odpady komunalne z nieruchomości niezamieszkałych – w ramach jednego zmiennego przepływu finansowego za każdy 1 Mg komunalnych odpadów opakowaniowych, których recykling został udokumentowany przez te podmioty w sprawozdaniu rocznym w BDO, podmiotów zbierających inne niż komunalne odpady opakowaniowe – w ramach jednego zmiennego przepływu finansowego za każdy 1 Mg odpadów opakowaniowych i przekazanych do recyklingu, który został udokumentowany przez te podmioty w sprawozdaniu rocznym w BDO,
3. podmioty przetwarzające odpady opakowaniowe (sortownie, MBP) – w ramach jednego zmiennego przepływu finansowego za każdy 1 Mg odpadów poddanych sortowaniu i przekazanych do recyklingu, który został udokumentowany przez te podmioty w sprawozdaniu rocznym w BDO,
4. recyklerów – w ramach jednego zmiennego przepływu finansowego wyłącznie w zakresie odpadów o ujemnej wartości rynkowej za każdy 1 Mg odpadów poddanych recyklingowi, który został udokumentowany przez te podmioty w sprawozdaniu rocznym w BDO.

W związku z powyższym w praktyce to Organizacja ROP Opakowań będzie odpowiedzialna za osiąganie wymaganych poziomów recyklingu. MKiŚ zakłada, że ww. zasady finansowania przez Organizację ROP Opakowań podmiotów gospodarujących odpadami w nowym modelu ROP, będą mobilizowały te podmioty do osiągania jak najwyższych poziomów recyklingu, bowiem jak wskazano powyżej finansowanie będzie z nim ściśle powiązane.

Rozporządzenie nr 2025/40 przewiduje utrzymanie funkcjonującego obecnie sytemu wczesnego ostrzegania, ustanowionego przez Komisję Europejską i mającego na celu monitorowanie postępów państw członkowskich w realizacji unijnych celów dotyczących recyklingu odpadów opakowaniowych. Komisja Europejska we współpracy z Europejską Agencją Środowiska sporządza sprawozdania z postępów poczynionych w osiąganiu celów dotyczących recyklingu odpadów opakowaniowych najpóźniej 3 lata przed każdym terminem określonym w odniesieniu do tych celów. Sprawozdanie zawiera oszacowanie stopnia osiągnięcia celów przez każde państwo członkowskie, wykaz państw członkowskich, w przypadku których istnieje ryzyko nieosiągnięcia tych celów w wyznaczonych terminach, wraz z właściwymi zaleceniami dla państw członkowskich, których to dotyczy oraz przykłady najlepszych praktyk stosowanych w całej Unii, które mogą być wskazówką w dążeniu do osiągnięcia celów.
W związku z powyższym najważniejszym działaniem, które pozwoli zapobiec ryzyku kar za nieosiągnięcie wymaganych poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych jest przyjęcie projektu UC100, wprowadzającego kompleksowe rozwiązania w zakresie ROP. Równie istotne będzie systematyczne monitorowanie postępów, realizowane dwutorowo: na poziomie krajowym – przez MKiŚ oraz na poziomie unijnym – poprzez sprawozdania wczesnego ostrzegania.

7. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeprowadziło ocenę wpływu projektu UC100 na ceny produktów konsumpcyjnych, w szczególności żywności, oraz na poziom inflacji, a jeżeli tak – jakie są prognozowane skutki dla konsumentów wynikające z przeniesienia zwiększonych kosztów systemu ROP na ceny detaliczne?

W pkt 6 OSR do projektu ustawy UC100 zawarto przeliczenie stawek opłaty opakowaniowej [zł/kg] na przykładową jednostkę opakowania:

Jednocześnie należy pokreślić, że w ww. tabeli przedstawiono wysokość opłaty opakowaniowej w przeliczeniu na jednostkę opakowania (w zł/opakowanie) wyłącznie jako ilustracyjny szacunek kosztu jednostkowego nowego instrumentu – opłaty opakowaniowej. Nie można jednak wprost odnieść tych wartości do „dzisiejszych cen” produktów w opakowaniach, ponieważ obecne ceny już obejmują koszty funkcjonującego systemu ROP. Wprowadzający produkty w opakowaniach ponoszą je dziś, albo w formie opłaty produktowej (w przypadku nieosiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu), albo poprzez zlecenie realizacji ustawowych obowiązków organizacji odzysku opakowań. W praktyce koszty te są uwzględniane w kalkulacji cen produktów i przynajmniej częściowo przenoszone na konsumentów. Zatem z uwagi na okoliczności szczegółowo opisane w odpowiedzi na pytanie 2, skoro nie są znane rynkowe ceny produktów w opakowaniach bez kosztów obecnego systemu ROP, nie ma możliwości rzetelnego ustalenia, jaki wpływ będzie miała nowa opłata opakowaniowa na ostateczną cenę produktu w opakowaniu dla klienta.

8. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało analizy porównawczej modeli ROP funkcjonujących w innych państwach Unii Europejskiej, w szczególności pod kątem stopnia centralizacji systemu, roli podmiotów rynkowych oraz kosztów dla producentów, a jeżeli tak – w jakich państwach stosowany jest model zbliżony do rozwiązania zaproponowanego w projekcie UC100?

Szczegółowa analiza w tym zakresie została zawarta w pkt 3 OSR do projektu ustawy UC100.

9. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska analizowało ryzyko osłabienia konkurencyjności polskich przedsiębiorców na rynku unijnym w związku ze wzrostem kosztów wynikających z projektu UC100, a jeżeli tak – czy resort przewiduje jakiekolwiek działania osłonowe dla małych i średnich przedsiębiorstw najbardziej narażonych na skutki finansowe proponowanego systemu?

W ocenie MKiŚ nie ma podstaw, by przyjąć, że wdrożenie nowego modelu ROP zgodnie z projektem UC100 osłabi konkurencyjność polskich firm na rynku unijnym. Wynika to z faktu, że obowiązki w zakresie ROP dla opakowań obowiązują w całej Unii Europejskiej na mocy prawa unijnego (dyrektywy 94/62/WE oraz rozporządzenia nr 2025/40), a każde z państw członkowskich ustanowiło w tym zakresie własne regulacje. Polscy przedsiębiorcy, którzy wprowadzają produkty w opakowaniach na rynki innych państw członkowskich, już teraz ponoszą koszty systemów ROP wynikające z przepisów ustanowionych przez dane państwo członkowskie. Analogicznie, po przyjęciu projektu UC100, podmioty zagraniczne wprowadzające produkty w opakowaniach na rynek polski będą zobowiązane do wnoszenia opłaty opakowaniowej oraz realizacji innych ustawowych obowiązków.

Wartym podkreślenia jest fakt, że to w obecnym systemie ROP obserwujemy osłabienie konkurencyjności rodzimych firm z powodu występowania tzw. „gapowiczów”5, zwłaszcza w sprzedaży na odległość z państw trzecich. Część sprzedawców spoza Unii Europejskiej nie ponosi kosztów ROP w odniesieniu do opakowań oferowanych produktów, co daje im nieuczciwą przewagę nad przedsiębiorstwami przestrzegającymi przepisów. W efekcie oferty na globalnych, w tym chińskich platformach e-commerce wydają się dla konsumentów atrakcyjniejsze cenowo i są przez nich coraz częściej wybierane6. Dlatego też konieczne jest uszczelnienie i egzekucja obowiązków w zakresie ROP wobec podmiotów z państw trzecich, co zostanie zapewnione po przyjęciu projektu UC100.