KSeF a stabilność obrotu gospodarczego – potencjalne skutki dla rynku i finansów publicznych

Jednym z głównych celów wdrożenia Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF) było zwiększenie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego oraz zapewnienie większej stabilności wpływów podatkowych. Jednocześnie skala planowanych zmian oraz sposób ich wprowadzania rodzą pytania o ich realny wpływ na funkcjonowanie gospodarki – szczególnie w okresie przejściowym oraz w pierwszym etapie obowiązkowego stosowania systemu.

Obowiązkowe korzystanie z KSeF oznacza bowiem głęboką ingerencję w podstawowe mechanizmy rozliczeń pomiędzy przedsiębiorcami. Dotyczy to m.in. momentu wystawienia i otrzymania faktury, pewności obrotu gospodarczego czy terminowości płatności. Wszelkie niejasności lub niepewność w tym obszarze mogą prowadzić do wstrzymywania płatności przez kontrahentów, zwiększenia liczby sporów handlowych oraz narastania opóźnień płatniczych. Szczególnie wrażliwy na tego typu zakłócenia jest sektor małych i średnich przedsiębiorstw, dla którego płynność finansowa ma często kluczowe znaczenie dla bieżącego funkcjonowania.

Dodatkowym źródłem ryzyka są kwestie techniczne. Ewentualne trudności związane z integracją systemów księgowych, awarie systemowe czy ograniczona wydolność infrastruktury informatycznej mogą nie tylko utrudnić przedsiębiorcom bieżące wystawianie faktur, ale także zaburzyć cały cykl rozliczeń gospodarczych. W praktyce może to oznaczać opóźnienia w obiegu dokumentów księgowych, przesunięcia w rozliczeniach podatkowych oraz trudności w zachowaniu terminowości płatności.

Warto również zauważyć, że tego rodzaju zakłócenia mogą mieć wpływ nie tylko na pojedyncze przedsiębiorstwa, lecz także na finanse publiczne. Problemy z funkcjonowaniem systemu – zwłaszcza w początkowym okresie jego obowiązywania – mogą przełożyć się na opóźnienia w rozliczeniach podatkowych oraz czasowe obniżenie bieżących wpływów budżetowych. Dotyczy to szczególnie momentu, w którym zarówno podatnicy, jak i administracja skarbowa będą równocześnie uczyć się funkcjonowania w nowym modelu rozliczeń.

W tym kontekście pojawia się zasadnicze pytanie o to, czy przyjęty model wdrażania KSeF rzeczywiście minimalizuje ryzyka dla stabilności obrotu gospodarczego oraz finansów publicznych. W przypadku wystąpienia problemów technicznych lub organizacyjnych istnieje bowiem możliwość, że krótkoterminowe skutki wdrożenia systemu okażą się odwrotne od pierwotnie zakładanych celów.

W świetle powyższego Ministerstwo Finansów otrzymało poniższe pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów dokonało analizy ryzyka spadku wpływów podatkowych w okresie wdrażania Krajowego Systemu e-Faktur, a jeżeli tak – jakie czynniki zostały w niej uznane za najbardziej istotne?
2. Czy w Ministerstwie Finansów były lub są prowadzone prace analityczne dotyczące potencjalnego wpływu KSeF na powstawanie opóźnień płatniczych w gospodarce, w szczególności w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw?
3. Czy Ministerstwo Finansów analizowało wpływ niejednoznacznego momentu wystawienia i „otrzymania” faktury w systemie KSeF na terminowość regulowania zobowiązań pomiędzy przedsiębiorcami, w szczególności w sytuacjach sporów co do początku biegu terminu płatności?
4. Czy Ministerstwo Finansów posiada scenariusze postępowania na wypadek awarii, niewydolności lub długotrwałych problemów technicznych Krajowego Systemu e-Faktur oraz czy scenariusze te uwzględniają ryzyko zaburzeń w obrocie gospodarczym i rozliczeniach podatkowych?
5. W jaki sposób, przy obecnym modelu organizacyjnym i technicznym Krajowego Systemu e-Faktur, Ministerstwo Finansów zakłada utrzymanie stabilności bieżących rozliczeń podatkowych oraz ciągłości obrotu gospodarczego w przypadku wystąpienia opóźnień, awarii lub ograniczonej dostępności systemu?

Ministerstwo Finansów udzieliło następujących odpowiedzi:

Czy Ministerstwo Finansów dokonało analizy ryzyka spadku wpływów podatkowych w okresie wdrażania Krajowego Systemu e-Faktur, a jeżeli tak – jakie czynniki zostały w niej uznane za najbardziej istotne?

Ministerstwo Finansów dokonało analizy wpływów podatkowych w związku z wdrożeniem Krajowego Systemu e-Faktur w Ocenie Skutków Regulacji do ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1598). Ministerstwo Finansów szacuje, że wprowadzenie obowiązku e-fakturowania będzie skutkowało dodatkowymi dochodami budżetu państwa. Obowiązkowy system e-fakturowania będzie kolejnym działaniem uszczelniającym i uzupełniającym polski system podatkowy.

Czy w Ministerstwie Finansów były lub są prowadzone prace analityczne dotyczące potencjalnego wpływu KSeF na powstawanie opóźnień płatniczych w gospodarce, w szczególności w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw?

Docelowo KSeF ma pomóc minimalizować to negatywne zjawisko, które jest kluczowe do rozwiązania, dla dobra przedsiębiorców. Wdrożenie systemu pozwoli ustalić podmioty, które celowo dokonują opóźnień w dokonywanych płatnościach, co z kolei pozwoli przeciwdziałać ujemnym skutkom dla podatników i, szerzej, dla całej gospodarki. Powyższe działania i regulacje pozwolą zidentyfikować przedsiębiorstwa, które generują największe zatory oraz określić skalę zjawiska wydłużania terminów zapłaty jako czynu nieuczciwej konkurencji (co wpływa także na płynność finansową firm). Dodatkowo wprowadzenie wymogu podawania numeru KSeF w płatnościach za faktury wystawione w Krajowym Systemie e-Faktur od końca 2026 r. ma służyć uszczelnieniu systemu podatkowego, a także będzie mieć wpływ na skuteczność działań organów Krajowej Administracji Skarbowej.

Czy Ministerstwo Finansów analizowało wpływ niejednoznacznego momentu wystawienia i „otrzymania” faktury w systemie KSeF na terminowość regulowania zobowiązań pomiędzy przedsiębiorcami, w szczególności w sytuacjach sporów co do początku biegu terminu płatności?

Artykuł 106na ustawy o podatku od towarów i usług w brzmieniu obowiązującym od 1 lutego 2026 r. zawiera kompleks przepisów dotyczących momentu wystawienia i otrzymania faktury. W kontekście sporów dotyczących terminowości regulowania zobowiązań pomiędzy przedsiębiorcami zakłada się, że KSeF przyczyni się do poprawy możliwości regulowania zobowiązań za faktury, ponieważ czas wystawienia i czas otrzymania określone w przepisie są klarowne i jednoznaczne. W związku z tym, że dla określenia momentu wystawienia i otrzymania w KSeF liczy się moment techniczny w KSeF, obniża to liczbę potencjalnych sporów w tym zakresie.

Czy Ministerstwo Finansów posiada scenariusze postępowania na wypadek awarii, niewydolności lub długotrwałych problemów technicznych Krajowego Systemu e-Faktur oraz czy scenariusze te uwzględniają ryzyko zaburzeń w obrocie gospodarczym i rozliczeniach podatkowych? oraz W jaki sposób, przy obecnym modelu organizacyjnym i technicznym Krajowego Systemu eFaktur, Ministerstwo Finansów zakłada utrzymanie stabilności bieżących rozliczeń podatkowych oraz ciągłości obrotu gospodarczego w przypadku wystąpienia opóźnień, awarii lub ograniczonej dostępności systemu?

W KSeF funkcjonują dwa możliwe tryby wystawiania faktur: tryb online i tryb offline. Tryb online polega na wystawianiu faktur w KSeF w czasie rzeczywistym. Plik xml jest wówczas przesyłany do systemu w tym samym dniu co data wystawienia faktury, wskazana przez podatnika na tej fakturze.

Tryb offline sprowadza się natomiast do wystawienia faktury poza KSeF i dosłaniu jej później do systemu w określonym ustawowo terminie. W ramach trybu offline mogą wystąpić następujące procedury i okoliczności:

• tryb offline24, o którym mowa w art. 106nda ustawy (stosowany np. w razie problemów z Internetem, ale także z woli podatnika),
• tryb offline-niedostępność KSeF, o którym mowa w art. 106nh ustawy (stosowany w czasie ogłoszonych prac serwisowych w KSeF),
• tryb awaryjny, o którym mowa w art. 106nf ustawy (wykorzystywany w przypadku ogłoszonej w BIP MF i oprogramowaniu interfejsowym awarii KSeF).

W przypadku trybu określonego w art. 106nda ustawy tj. trybu offline24 fakturę wystawia się zgodnie z wzorem e-Faktury FA(3) w postaci elektronicznej i dosyła się do systemu nie później niż w kolejnym dniu roboczym po dniu wystawienia faktury.

Podatnik ma możliwość wyboru czy będzie wystawiał faktury w trybie online czy też w trybie offline24.